राज्यातील एकूण 2 कोटी 07 लाख 03 हजार 268 फॉर्म संकलित न झालेले मतदार यादीतून वगळण्याची शक्यता; सर्वाधिक पुणे, ठाणे व मुंबईतील संभाव्य मतदारसंख्या

पुणे जिल्ह्यात मतदारांच्या जुन्या व सध्याच्या नोंदींमध्ये आढळलेल्या तफावतींच्या ७ लाख २५ हजार ४९ मतदारांना सुनावणीची संधी; सर्वाधिक 28 लाख 69 हजार 888 नावे वगळण्याची शक्यता

पुणे- भारत निवडणूक आयोगाच्या निर्देशानुसार संपूर्ण राज्यातील एकूण 2 कोटी 07 लाख 03 हजार 268 मतदारांची ‘गणना प्रपत्र जमा न होणे’(फॉर्म अनकलेक्टेबल) या प्रवर्गात नोंद झाली आहे अशा मतदारांचे मतदार यादीतून वगळण्याची शक्यता असून यामध्ये सर्वाधिक पुणे, ठाणे व मुंबईतील संभाव्य मतदारसंख्या आहे. भारत निवडणूक आयोगाच्या निर्देशानुसार संपूर्ण राज्यात राबवण्यात येत असलेल्या 'विशेष सखोल पुनरीक्षण' (एसआयआर) मोहिमेतून अत्यंत धक्कादायक आणि गंभीर बाब समोर आली आहे.  निवडणूक आयोगाच्या आदेशानुसार मतदार याद्यांची अचूकता तपासण्यासाठी आणि दुबार, स्थलांतरित किंवा मृत मतदारांची नावे वगळण्यासाठी एसआयआर मोहीम हाती घेण्यात आली आहे. या अंतर्गत २८८ मतदारसंघात 1 लाख 253  बीएलओंमार्फत घरोघरी जाऊन गणना प्रपत्रे भरून घेण्याचे काम करण्यात आले. या घरभेटींनंतर प्रशासनाला प्राप्त झालेल्या आकडेवारीनुसार 7 कोटी 71 लाख 50 हजार 584 मतदारांचेच गणना प्रपत्र भरून स्वाक्षरीसह प्राप्त होऊ शकले आहेत. दरम्यान पुणे जिल्ह्यात मतदारांच्या जुन्या व सध्याच्या नोंदींमध्ये आढळलेल्या तफावतींच्या ७ लाख २५ हजार ४९ मतदारांना सुनावणीची संधी दिली जाणार असून सर्वाधिक 28 लाख 69 हजार 888 नावे वगळण्याची शक्यता निर्माण झालेली आहे. 'विशेष सखोल पुनरीक्षण' (एसआयआर) मोहिमेचा राजकीय परिणाम देखील होणार आहे. कोणत्या मतदारसंघावर जास्त परिणाम होईल हे अंतिम मतदारयादी प्रसिद्ध झाल्यानंतरच स्पष्ट होईल.  तरी २४ ऑगस्ट रोजी प्रसिद्ध होणाऱ्या प्राथमिक यादीकडे आणि त्यानंतर दाखल होणाऱ्या हरकतींकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे. 

अ.क्र.	जिल्ह्याचे नाव	एकूण बीएलओ (BLOs)	एकूण मतदार	डिजिटाइज केलेले ईएफ (EFs)	संकलित न झालेले ईएफ (EFs)
				नावे कायम राहणार	वगळण्याची शक्यता
1	पुणे	8417	9080173	6210278	2869888
2	ठाणे	6894	7450515	4588838	2861676
3	मुंबई उपनगर	7574	7830011	5165214	2664797
4	नागपूर	4610	4638589	3194241	1444257
5	नाशिक	4919	5104458	4075278	1029180
6	मुंबई शहर	2537	2555499	1603611	951888
7	पालघर	2274	2376053	1706382	669671
8	सोलापूर	3723	3941095	3321041	620054
9	औरंगाबाद	3264	3216167	2607340	608827
10	रायगड	2790	2533739	1948921	584787
11	जळगाव	3677	3552199	3037342	514857
12	कोल्हापूर	3450	3355244	2906149	449095
13	अहमदनगर	3830	3810102	3383342	426760
14	नांदेड	3088	2777073	2388951	388122
15	सांगली	2482	2573339	2191123	382216
16	अमरावती	2682	2545677	2192614	353063
17	सातारा	3165	2651347	2309825	341522
18	धुळे	1752	1835125	1540297	294827
19	अकोला	1741	1595644	1318678	276966
20	चंद्रपूर	2076	1797655	1527380	270275
21	यवतमाळ	2578	2253236	1988307	264929
22	जालना	1755	1682723	1439552	243171
23	बीड	2416	2193827	1953364	240463
24	लातूर	2142	2004450	1790013	214371
25	बुलढाणा	2288	2089965	1899002	190963
26	नंदुरबार	1434	1348574	1159925	188649
27	उस्मानाबाद	1523	1413864	1232391	181473
28	परभणी	1623	1541007	1360811	180196
29	वर्धा	1342	1137242	959113	178129
30	गोंदिया	1285	1123805	963234	160571
31	वाशिम	1100	1019519	885299	134220
32	भंडारा	1167	1010788	877427	133361
33	रत्नागिरी	1747	1329042	1197453	131589
34	गडचिरोली	972	828904	738299	90605
35	हिंगोली	1015	969385	884088	85297
36	सिंधुदुर्ग	921	688014	605461	82553
एकूण		100253	97854049	77150584	20703268

बीएलओंच्या घरभेटींचा अहवाल आणि उपलब्ध डेटाच्या आधारे एसआयआर पूर्ण झालेल्या मतदारांची प्राथमिक यादी २४ ऑगस्ट रोजी अधिकृतपणे प्रसिद्ध केली जाणार आहे. या प्रसिद्ध होणाऱ्या मतदार यादीवर ज्या नागरिकांना काही आक्षेप, हरकती किंवा दावे दाखल करायचे असतील, त्यांच्यासाठी २३ सप्टेंबरपासून प्रक्रिया खुली केली जाईल. २३ सप्टेंबरपासून प्राप्त होणाऱ्या सर्व दावे व हरकतींची रीतसर छाननी करून आणि सुनावणी पूर्ण करून २७ ऑक्टोबर रोजी सर्व मतदारसंघाची अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध केली जाणार आहे. 

पुणे जिल्ह्यात सर्वाधिक 28 लाख 69 हजार 888 नावे वगळण्याची शक्यता

पुणे जिल्ह्यात विशेष पुनरिक्षण प्रक्रियेअंतर्गत (SIR) मतदारांच्या एन्युमरेशन फॉर्मच्या वितरणापासून ते डिजिटलायझेशनपर्यंतची प्रक्रिया आता अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. जिल्ह्यातील तब्बल ९० लाख ८० हजार १७३ मतदारांना एन्युमरेशन फॉर्मचे वाटप करण्याचे काम ९९.९९ टक्के पूर्ण झाले असून, ९९.९४ टक्के फॉर्मचे डिजिटलायझेशनही पूर्ण झाले आहे. या प्रक्रियेदरम्यान मतदारांच्या जुन्या व सध्याच्या नोंदींमध्ये आढळलेल्या तफावतींच्या ७ लाख २५ हजार ४९ अॅनोमलीज समोर आल्या असून, संबंधित मतदारांना सुनावणीची संधी देण्यात येणार आहे. पुणे जिल्ह्यातील SIR अंतर्गत एन्युमरेशन फॉर्म वितरणाची मोहीम आता पूर्ण झाली आहे. जिल्ह्यात एकूण ९० लाख ८० हजार १७३ मतदार असून, त्यांना फॉर्म वाटपाची प्रक्रिया जवळपास शंभर टक्के पूर्ण झाली आहे. फॉर्मचे डिजिटलायझेशनही अंतिम टप्प्यात असून, आतापर्यंत ९९.९४ टक्के फॉर्म डिजिटल करण्यात आले आहेत.

वय, नाव अथवा मॅपिंगमधील तफावतींमुळे अॅनोमली डिजिटलायझेशनच्या प्रक्रियेत ७ लाख २५ हजार ४९ अॅनोमलीज आढळून आल्या आहेत. २००२ मधील मतदाराच्या नोंदीतील वय आणि सध्याच्या नोंदीतील वय यामध्ये अपेक्षित ताळमेळ नसणे, नावामध्ये काही चूक असणे किंवा मॅपिंगच्या प्रक्रियेत त्रुटी राहणे, अशा विविध कारणांमुळे अॅनोमली निर्माण होऊ शकते. विशेषतः मॅपिंग करताना दोन भावंडांमधील वयाचा फरक नऊ महिन्यांपेक्षा कमी दाखविला गेल्यासही सॉफ्टवेअरमध्ये अॅनोमली निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे अॅनोमली आढळली म्हणजे संबंधित मतदाराची नोंद चुकीचीच आहे, असे गृहीत धरले जाणार नाही. अशा सर्व प्रकरणांची सुनावणी घेऊन आवश्यक ती पडताळणी केली जाणार आहे. अॅनोमलीमध्ये आलेल्या सर्व मतदारांसाठी सुनावणीच्या कालावधीत सॉफ्टवेअरच्या माध्यमातून नोटिसा जनरेट करण्यात येणार आहेत. त्यानंतर संबंधित मतदारांची सुनावणी घेऊन त्यांच्या नोंदींबाबत योग्य ती कार्यवाही करण्यात येणार आहे. अॅनोमलीप्रमाणेच ‘नो लिंकज’ असलेल्या मतदारांचीही सुनावणी घेण्यात येणार आहे. २००२ च्या मतदार यादीमध्ये ज्यांचे नाव नव्हते आणि त्यांच्याशी संबंधित आई, वडील, आजी, आजोबा किंवा अन्य नातेवाईकांची नोंद २००२ च्या यादीशी जोडता आली नाही, अशा मतदारांचा समावेश ‘नो लिंकज’मध्ये करण्यात आला आहे. 

या मतदारांनाही त्यांची बाजू मांडण्याची संधी देण्यात येणार असून, सुनावणीनंतर नियमानुसार पुढील प्रक्रिया करण्यात येईल. दरम्यान, ASD (Absent, Shifted, Dead आणि Duplicate) मतदारांच्या सर्व विधानसभा मतदारसंघनिहाय याद्या जिल्हाधिकारी, पुणे यांच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. नागरिकांनी या याद्यांमध्ये आपले नाव आहे किंवा नाही, याची तपासणी करावी, असे आवाहन जिल्हाधिकारी जितेंद्र डुडी यांनी केले आहे. ASD यादीमध्ये एखाद्या मतदाराचे नाव आढळल्यास संबंधित मतदाराने फॉर्म क्रमांक ६ भरून नव्याने मतदार नोंदणीसाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे. एखादा मतदार पूर्वी गोवा, बिहार किंवा अन्य राज्यात मॅप झालेला असेल आणि त्याची नोंद महाराष्ट्रात करावयाची असेल, तर संबंधित जुन्या ठिकाणी फॉर्म क्रमांक ७ भरावा लागेल. त्यानंतर महाराष्ट्रात फॉर्म क्रमांक ६ भरून मतदार नोंदणी करावी लागेल.

मतदाराचा केवळ पत्ता बदलायचा असल्यास नियमानुसार फॉर्म क्रमांक ८ भरून पत्ता बदलाची प्रक्रिया करता येणार आहे. येत्या तीन दिवसांत निवडणूक नोंदणी अधिकारी (ERO) मतदारांकडून आवश्यक कागदपत्रे घेऊन अॅनोमली नोंदी दूर करण्याची प्रक्रिया राबविणार आहेत. सध्या ७ लाख २५ हजार ४९ अॅनोमली आणि ८ लाख १८ हजार ३९८ ‘नो लिंकज’ मतदार, असे एकूण १५ लाख ४३ हजार ४४७ मतदार सुनावणीसाठी अपेक्षित आहेत. मात्र, कागदपत्रांच्या पडताळणीतून अॅनोमली दूर झाल्यास संबंधित मतदारांची संख्या कमी होऊन त्यांना सुनावणीसाठी उपस्थित राहण्याची गरज भासणार नाही. डिजिटलायझेशनची प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी आणखी तीन दिवसांचा कालावधी असून, या कालावधीत उर्वरित सर्व काम पूर्ण करण्यात येणार आहे. एकूण मतदारांच्या तुलनेत हे प्रमाण ३१.७१ टक्के असून, एवढे मतदार मतदारयादीतून वगळण्यावर शिक्कामोर्तब होणार आहे. प्रामुख्याने शिवाजीनगर, कोथरूड, खडकवासला आणि हडपसर या मतदारसंघांतील सर्वाधिक मतदार मृत, स्थलांतरित किंवा ‘नॉट रेडी टू साइन’ या वर्गवारीत असल्याने त्यांनी अर्ज जमा केले नसल्याचे उघड झाले आहे. ‘एसआयआर’अंतर्गत वितरित करून जमा झालेल्या अर्जांपैकी ९९.९९ टक्के अर्जांच्या डिजिटायझेशनची प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे. 

सर्वाधिक २ लाख ९८ हजार मतदार हे हडपसर विधानसभा मतदारसंघातून तर कसबा विधानसभा मतदारसंघातून सर्वात कमी ९२ हजार मतदार अपात्र

मतदारसंघ	मतदारसंख्या	पात्र मतदार	पात्रता प्रमाण
209-शिवाजीनगर	292851	162618	55.53
214-पुणे कॅन्टोन्मेंट (SC)	301152	179306	59.54
215-कसबा पेठ	284672	192087	67.48
212-पर्वती	371234	219214	59.05
206-पिंपरी (SC)	401975	236148	58.75
210-कोथरूड	448055	240776	53.74
199-दौंड	323099	269119	83.29
196-आंबेगाव	317947	276465	86.95
195-जुन्नर	329754	282773	85.75
204-मावळ	382788	290723	75.95
200-इंदापूर	347141	294925	84.96
202-पुरंदर	497770	309495	62.18
208-वडगाव शेरी	518754	314652	60.66
211-खडकवासला	597114	318662	53.37
197-खेड आळंदी	378713	322660	85.2
201-बारामती	380923	336057	88.22
213-हडपसर	651473	352927	54.17
203-भोर	450206	359280	79.8
198-शिरूर	481990	372007	77.18
205-चिंचवड	687448	417351	60.71
207-भोसरी	635114	463129	72.92
एकूण	9080173	6210374	68.39

मतदारसंघ	मतदारसंख्या	अपात्र मतदार	अपात्रता प्रमाण
196-आंबेगाव	317947	41482	13.05
201-बारामती	380923	44866	11.78
195-जुन्नर	329754	46981	14.25
200-इंदापूर	347141	52216	15.04
199-दौंड	323099	53980	16.71
197-खेड आळंदी	378713	56053	14.8
203-भोर	450206	90926	20.2
204-मावळ	382788	92065	24.05
215-कसबा पेठ	284672	92585	32.52
198-शिरूर	481990	109982	22.82
214-पुणे कॅन्टोन्मेंट (SC)	301152	121846	40.46
209-शिवाजीनगर	292851	130233	44.47
212-पर्वती	371234	152020	40.95
206-पिंपरी (SC)	401975	165827	41.25
207-भोसरी	635114	171985	27.08
202-पुरंदर	497770	188275	37.82
208-वडगाव शेरी	518754	204102	39.34
210-कोथरूड	448055	207279	46.26
205-चिंचवड	687448	270097	39.29
211-खडकवासला	597114	278449	46.63
213-हडपसर	651473	298546	45.83
एकूण	9080173	2869795	31.61

मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण मोहिमेपूर्वी शहरातील आठ विधानसभा मतदारसंघात ३४ लाख ६५ हजार मतदार होते. आता या मोहिमेत अनुपस्थित, स्थलांतरित मृत आणि दुबार मतदारांची नावे वगळण्यात येणार आहेत. त्यानुसार आता या आठही विधानसभा मतदारसंघांमधील १४ लाख ८५ हजार अर्थात ४२ टक्के मतदारांची नावे वगळली जाणार आहेत. सर्वाधिक २ लाख ९८ हजार मतदार हे हडपसर विधानसभा मतदारसंघातून वगळले जाणार असून सर्वात कमी ९२ हजार मतदार हे कसबा विधानसभा मतदारसंघातून वगळण्यात येणार आहेत. ही प्रारूप यादी आता ३१ ऑगस्ट रोजी प्रसिद्ध करण्यात येणार आहे.

शहरात वडगाव शेरी, शिवाजीनगर, कोथरुड, खडकवासला, पर्वती, हडपसर , पुणे कॅन्टोन्मेंट आणि कसबा पेठ अशा आठ विधानसभा मतदारसंघाचा समावेश होतो. शहरातील आठ मतदारसंघ मिळून एकूण ३४ लाख ६५ हजार ३०५ इतके मतदार होते. तर आता एसआयआर मोहिमेनंतर शहरात संभाव्य यादीनुसार १९ लाख ८० हजार २४२ इतके मतदार राहणार आहेत.एसआयआर मोहिमेत मतदार यादीतील प्रत्येक मतदाराला गणना अर्ज देण्यात आला. या अर्जावर मतदाराचे नाव, ओळखपत्र क्रमांक, पत्ता, मतदार यादीतील अनुक्रमांक, भाग क्रमांक, विधानसभा, लोकसभा मतदारसंघाचे नाव आणि मतदाराचे छायाचित्र आदी होती. हा अर्ज मतदाराला देऊन मतदाराचे २००२ यादीमधील आई, वडील यांची माहिती भरावयाची होती. तसेच आधार क्रमांक आणि फोटो घेण्यात आले. अशा प्रकारे हा अर्ज घेऊन त्याची माहिती अपलोड करण्यात आली.

संभाव्य प्रारूप मतदार यादीनुसार वडगाव शेरी विधानसभा मतदारसंघात वगळण्यात आलेल्या संभाव्य मतदारांची संख्या ही २ लाख ४ हजार १०२ इतकी आहे. एकूण मतदारांच्या तुलनेत वगळण्यात आलेल्या मतदारांची टक्केवारी ही ३९.३४ टक्के इतकी आहे. तर शिवाजीनगर विधानसभा मतदारसंघात वगळण्यात आलेल्या मतदारांची संख्या १ लाख ३० हजार २३३ इतकी आहे. हे प्रमाण ४४.४७ टक्के इतके आहे. 

कोथरुड मतदारसंघात वगळण्यात आलेल्या मतदारांची संख्या २ लाख ७ हजार २७९ इतकी आहे. हे प्रमाण ४६.२६ टक्के इतके आहे. खडकवासला मतदारसंघातून २ लाख ७८ हजार ४४९ म्हणजेच ४६.६३ टक्के, पर्वती मतदारसंघातील १ लाख ५२ हजार २० म्हणजेच ४०.९५ टक्के, हडपसरमधील २ लाख ९८ हजार ५४६ म्हणजेच ४५.८३ टक्के, पुणे कॅन्टोन्मेंट मतदारसंघातील १ लाख २१ हजार ८४६ मतदार म्हणजेच ४०.४६ टक्के आणि कसबा पेठ विधानसभा मतदारसंघातील ९२ हजार ५८५ म्हणजेच ३२.५२ टक्के मतदारांची नावे वगळली जाणार आहेत.

दरम्यान केंद्रीय निवडणूक आयोगाने प्रारूप मतदार यादी प्रसिद्ध करण्यासाठी ३१ ऑगस्टची मुदत दिली आहे. ही मुदत यापूर्वी २४ ऑगस्ट होती. सुधारित कार्यक्रमानुसार मतदान केंद्रांचे सुसूत्रीकरण व पुनर्रचना २४ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत पूर्ण करण्यात येणार आहे. त्यानंतर ३१ ऑगस्ट २०२६ रोजी प्रारूप मतदार यादी प्रसिद्ध करण्यात येणार आहे. प्रारूप मतदार यादीसंदर्भात ३१ ऑगस्ट ते ३० सप्टेंबर या कालावधीत दावे व हरकती दाखल करता येऊ शकतील. तसेच ३१ ऑगस्ट ते २९ ऑक्टोबर या कालावधीत दावे व हरकतींबाबत नोटीस देणे तसेच सुनावणी करण्यात येईल. अंतिम मतदार यादी ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध करण्यात येणार आहे.

मावळ विधानसभा मतदारसंघातील तब्बल ९२ हजार ६५ मतदार अपात्र 

विशेष सखोल पुनरिक्षण अर्थात एसआयआर प्रक्रियेत मावळ विधानसभा मतदारसंघातील तब्बल ९२ हजार ६५ मतदारांची नावे आढळून आलेली नाहीत. मतदारसंघातील ३ लाख ८२ हजार ७७८ मतदारांपैकी २ लाख ९० हजार ७२३ मतदारांची नोंद निश्चित झाली आहे. त्यामुळे २४.०५ टक्के मतदारांची नोंद पुनरिक्षणात निश्चित होऊ शकलेली नाही. या आकडेवारीमुळे संबंधित मतदारांच्या नावांबाबत पुढील कार्यवाही काय होणार, याकडे लक्ष लागले आहे. मावळ विधानसभा मतदारसंघातील ७५.९५ टक्के मतदारांची नोंद निश्चित झाली आहे. मात्र, उर्वरित २४.०५ टक्के मतदारांची ओळख, आवश्यक कागदपत्रे किंवा संबंधित नोंदी उपलब्ध न झाल्याने त्यांची नावे पुनरिक्षण प्रक्रियेत निश्चित झालेली नाहीत. 

Mr. Chandrakant Bhujbal

POLITICAL RESEARCH & ANALYSIS BUREAU (PRAB) PUNE
पॉलिटीकल रिसर्च अ‍ॅण्ड अ‍ॅनालिसेस ब्युरो (प्राब)

================================================

     New Book

"महाराष्ट्रातील रणसंग्राम" पुस्तक

https://bhujbalchandrakant.myinstamojo.com/product/4518367/-f7b50

================================================

"महाराष्ट्रातील राजकारण" 

https://prabindia.blogspot.com/2021/12/blog-post_26.html

================================================

महाराष्ट्र सहकारी संस्था सुधारित अधिनियम व परिपत्रकांसह 
फक्त-250/- रुपयांमध्ये E-Book मिळावा! 
"सहकारी संस्था निवडणूक नियम व प्रक्रिया"
Online E-Book Download करा.

  ई-पुस्तक प्राप्त करण्यासाठी लिंकवर क्लिक करा- 

https://imojo.in/coopebook

==================================================

निवडणूक पूर्वतयारी व आचारसंहिता Election Preparation and Code of Conduct E-Book

फक्त-200/- रुपयांमध्ये E-Book मिळावा! 
निवडणूक पूर्वतयारी व आचारसंहिता
Online 200/- रुपये भरा आणि E-Book Download करा.

  ई-पुस्तक प्राप्त करण्यासाठी लिंकवर क्लिक करा- 

https://bhujbalchandrakant.myinstamojo.com/product/election-preparation-and-code-of-conduct-e-b