PUNE District wise List of Voter's Help Centers ... Political Research and Analysis Bureau (PRAB)

Political Research and Analysis Bureau (PRAB)

District wise List of Voter's Help Centers
Pune
AC Name	Tahsil Name & Address	Incharge Name & Contact No.
195 - Junnar	junnar dadojee konddev wada junnar tal junnar dist pune	AJIT KURHADE 02132222047 9561140239
	junnar dadojee konddev wada junnar tal junnar dist pune	v d bhanavase 02132222047 7875161963
196 - Ambegaon	Ambegaon Tahsil Ambegaon, Tq. Ambegaon Dist Pune	Shri Dolas, Naib Tahsildar 02133-244214 9552178458
197 - Khed Alandi	Khed Tahsil Office, Khed Tq. Khed Dist Pune	Smt. Vaje, Naib Tahsildar 02135-222040 9822373770
198 - Shirur	Shirur Tahsil Office, Shirur Tq. Shirur Dist Pune	Shri Khude, Naib Tahsildar 02138-222147 9922986288
199 - Daund	Daund Tahsil Office Daund Tq. Daund Dist Pune	Shri Bade, Naib Tahsildar 02117-262342 9404226218
200 - Indapur	Indapur Tahsil Office, Indapur Tq. Indapur Dist Pune	Shri More, Naib Tahsildar 02111-22334 9730996693
201 - Baramati	Baramati Tahsil Office, Baramati Tq. Baramati Dist Pune	Shri Redke, Naib Tahsildar 02112-224386 9422651511
202 - Purandar	Purandar Tahsil Office, Purandar Tq. Purandar Dist Pune	Shri Virnak, Naib Tahsildar 02115-222331 9860001822
203 - Bhor	Bhor Tahsil Office, Bhor, Tq Bhor, Dist Pune	Shri Veer, Naib Tahsildar 02113-222539 9552898355
	Velha Tahsil Office, Velha, Tq Velha, Dist Pune	Shri Shikh, Naib Tahsildar 02130-221223 8275594177
	Mulshi A/p : Paud, Tal : Mulshi, Dist : Pune.	Shri. Shelke R. K. 020-22943121 9423016665
204 - Maval	Maval At Post- Vadgaon Taluka-Maval Dist-Pune	Shri. Rajesh Chavan 02114-235440 9028861778
205 - Chinchwad	Haveli Pimpri-Chinchwad Municipal Corporation, Main Building, ground Floor, Pune	Smt Haval, Naib Tahsildar 020-24472348 9372416278
206 - Pimpri (SC)	Haveli Kamgar Bhavan, behind Dr. Babasaheb Ambedkar Chowk, Pimpri 18	020-
207 - Bhosari	Haveli Annasaheb Magar Stadium, Nehru Gagar, Pune 18	Smt. Lachke, Naib Tahsildar 020-26138494 9822146744
208 - Vadgaon Sheri	Haveli Pune Municipal Corporation’s Sangamwadi Zone Office, Near Gunjan Theater, Pune 6	Smt Aswale, Naib Tahsildar 020-24472850 9764209849
	Haveli Pune Municipal Corporation’s Nagar road Zone Office, (Vadgaon Sheri), Pune 6	Smt Aswale, Naib Tahsildar 020-24472850 9764209849
	PMCZone office opp gunjan talkies nagar road yerwada.pune.	Mahendra Makhare 9881455799 0202661554
	PMCZone office opp gunjan talkies nagar road yerwada.pune.	Mahendra Makhare 02026615546 9881455799
209 - Shivajinagar	Pune City Pune Municipal Corporation’s Baburao Genba Shevale Hospital, Aundh Khadki road, Dr. Ambedkar Chowk, Pune 39	Shri Mahale, Naib Tahsildar 020-26123743 9823271368
	Pune City Government Godown, B-7, Shivajinagar Pune 5	Shri Mahale, Naib Tahsildar 020-26123743 9823271368
210 - Kothrud	Pune City Pune Municipal Corporation’s Karve road Zone Office, Near Railway ticket Office, Karve road Pune 64	Shri Zunjar, Naib Tahsildar 020-26125133 9423015697
	Haveli Pune Municipal Corporation’s Varje Karvy Nagar Zone Office, Pune	Shri Zunjar, Naib Tahsildar 020-26125133 9423015697
211 - Khadakwasala	Haveli Pune Municipal Corporation’s  Girl’s School No. 100 & Boy’s School No 203-B, Vadgaon Budruk, Last Bus Stop Pune 41	Shri Bandal, Naib Tahsildar 020-24472348 9921440199
212 - Parvati	PUNE CITY Pune Municipal Corporation TILAK ROAD WORD OFFICE, 1ST FLOAR, TILAK ROAD, PUNE-411030	K.D.SHAIKH AND JETENDRA LONDHE 9766232077 9604642248
	PUNE CITY Pune Municipal Corporation BIBVEWADI UNDER WARD OFFICE,FEDARAL BANK ,NEAR BY GANGADHAM CHOWK,MARKET YARD, PUNE-411037	ASHUTOSH PARDESHI AND KAVITA JOSHI 9028197111 9765457138
213 - Hadapsar	Haveli Pune Municipal Corporation’s Kondva-Wanvadi Zone Office, Fatema Nagar Pune	Smt Kolgekar, Naib Tahsildar 020-26114800 9822733113
	Haveli Pune Municipal Corporation’s Hadapsar Zone Office, Hadapsar Pune	Smt Kolgekar, Naib Tahsildar 020-26114800 9822733113
214 - Pune Cantonment (SC)	Pune City Old Panchayat Haveli Office, First Floor, Behind Collector Office, Pune	Smt Dalvi, Naib Tahsildar 020-26125061 9028511005
215 - Kasba Peth	Pune City Tahsil Office Pune City, Khadkmal Ali, Shukrawar Peth, Pune	Smt Shikh, Naib Tahsildar 020-24472850 9921068383
	Pune City Shukrawar Peth,Shivaji road,Khadak mal Pune-2	Shri.S.B.Dolas 020-24472851 9552178458

नोंदणी रद्द करण्यात आलेल्या राजकीय पक्षांची नावे

नोंदणी रद्द करण्यात आलेल्या राजकीय पक्षांची नावे 

(जिल्हानिहाय, कार्यालयाच्या पत्त्यानुसार )

मान्यता रद्द केलेल्या १९१ राजकीय पक्षांची मान्यता रद्द होण्यापाठीमागेही आयकर विवरणपत्र भरल्याची व लेखा परीक्षण लेख्याची प्रत आयोगाकडे सादर न करणे हेच कारण आहे. निवडणूक आयोगाने ही कारवाई एका झटक्यात केली नाही. तर, सर्वच राजकीय पक्षांना टप्प्या टप्प्याने नोटीस बजावत कायदेशीर कारवाई आगोदर पूर्ण केली. सर्व राजकीय पक्षांना ही प्रमाणपत्रे देण्यासाठी पुरेशी संधी व अवधीही दिला. तरीही या राजकीय पक्षांनी कोणतीही हालाचाल न केल्याने निवडणूक आयोगाला 191 पक्षांची नोंदणी रद्द करण्याचा निर्णय घ्यावा लागला.

मुंबई- 1) ऑल इंडिया क्रांतिकारी काँग्रेस, 2) सत्यशोधक समाज पक्ष, 3) शिवराज्य पक्ष, दादर, 4) जनादेश पार्टी, 5) नॅशनल लोक तांत्रिक पार्टी, 6) सार्वभौमिक लोक दल, 7) राष्ट्रवादी समाजवादी पार्टी, 8) महाराष्ट्र राजीव काँग्रेस, 9) एस. राष्ट्रीय जनहित पक्ष, 10) राष्ट्रीय सर्वसमाज पार्टी (इंडिया), 11) दलित मुस्लिम आदिवासी क्रांती संघ, 12) राष्ट्रीय महाशक्ती पार्टी, 13) इंडियन नॅशनॅलिस्ट पार्टी (एन), 14) जनकल्याण सेना, 15) आंबेडकरावादी जनमोर्चा, 16) होली ब्लेसिंग पीपल्स पार्टी, 17) लोकांचे दोस्त , 18) राष्ट्रीय लोकजागृती पार्टी, 19) वॉर व्हेटरन्स पार्टी, 20) राष्ट्रीय भीम सेना, 21) भीमशक्ती रिपब्लिकन सेना, 22) भारतीय आवाज पार्टी, 23) किसान गरीब नागरीक पार्टी, 24) इंन्डिपेंन्डन्ट् कॅन्डिडेट्स पार्टी, 25) राष्ट्रीय जन परिवर्तन पार्टी, 26) घरेलू कागमार सेना पक्ष, 27) भारतीय अपंग विकास पक्ष, 28) रिपब्लिकन पक्ष (खोरीपा), फोर्ट.

ठाणे/पालघर - 1) राष्ट्रवादी जनता पार्टी, 2) नेटीव्ह पीपल्स पार्टी, 3) भिवंडी विकास आघाडी (एकता मंच), 4) आगरी समाज विकास आघाडी, 5) मीरा- भाईंदर विकास मंच, 6) कल्याण- डोंबिवली महानगर विकास आघाडी, 7) उल्हास विकास आघाडी, 8) राष्ट्रीय सुशिक्षित बेरोजगार जनक्रांती सेना (महाराष्ट्र राज्य), 9) बहुजन विकास सेना, 10) शाहू सेना, 11) नॅशनल बहुजन काँग्रेस, 12) लोकहितवादी पार्टी, 13) भारतीय बहुजन परिवर्तन सेना, 14) कोनार्क विकास आघाडी, 15) भारत विकास मंच.

रायगड- 1) जनशक्ती आघाडी, पेण, 2) माथेरान विकास आघाडी, 3) अखिल भारतीय अनुसूचित जाती/जमाती/इतर मागास वर्ग समाजाचा फक्त राखीव जागा गट, 4) कर्जत नागरी आघाडी.

सिंधुदूर्ग- 1) अखिल भारतीय क्रांतिकारी व्यक्ती विकास पक्ष.

नाशिक- 1) नाशिक शहर जिल्हा नागरी विकास आघाडी, 2) तिसरी आघाडी मालेगाव, 3) नाशिक शहर विकास आघाडी, 4) तिसरा महाज, मालेगाव, 5) मालेगाव विकास आघाडी, 6) नाशिक जिल्हा विकास आघाडी, 7) भारतीय भूमिपूत्र मुक्ती मोर्चा, 8) अधिकार सेना.

जळगांव- 1) शहर बचाव आघाडी, भुसावळ, 2) खानदेश विकास आघाडी, जळगाव, 3) महानगर विकास आघाडी जळगांव, 4) सावदा विकास आघाडी, 5) नगर विकास आघाडी, फैजपूर, 6) अमळनेर तालुका शहर विकास आघाडी, 7) मा. लोकनेते अनिलदादा देशमूख शहर विकास आघाडी, चाळीसगाव, 8) भारतीय जनता विकास आघाडी, 9) फैजपूर परिसर विकास आघाडी, 10) एरंडोल शहर विकास आघाडी, 11) जामनेर शहर विकास आघाडी, 12) अखिल भारतीय बजरंग दल, 13) लोकसंघर्ष एकता विकास आघाडी, भुसावळ, 14) धरणगाव शहर प्रगती आघाडी, 15) जळगाव जिल्हा जनता आघाडी, 16) राष्ट्रीय अल्पसंख्याक महासंघ

नंदुरबार- 1) जिल्हा विकास आघाडी, नंदूरबार, 2) जनकल्याण संघर्ष समिती, नवापूर.

अहमदनगर- 1) इंडियन मुस्लिम काँग्रेस पार्टी, अहमदनगर, 2) नेवासा तालुका विकास आघाडी, नेवासा, 3) पारनेर तालुका विकास आघाडी, 4) राहाता तालुका विकास आघाडी, 5) कोपरगाव तालुका विकास आघाडी, 6) कर्जत तालुका विकास आघाडी, 7) जामखेड तालुका विकास आघाडी, 8) श्रीगोंदा तालुका विकास आघाडी, 9) राहूरी तालुका विकास आघाडी, 10) संगमनेर तालुका विकास आघाडी, 11) श्रीरामपूर तालुका विकास आघाडी, 12) पाथर्डी तालुका विकास आघाडी, 13) नगर तालुका विकास आघाडी, 14) शेवगांव तालुका विकास आघाडी, 15) अकोले तालुका विकास आघाडी, 16) जनसेवा विकास आघाडी, 17) लोकसेवा विकास आघाडी, 18) परिवर्तन समता परिषद, 19) लोकशक्ती विकास आघाडी, श्रीरामपूर, 20) जय तुळजा भवानी नवर्निमिती सेना.

पुणे- 1) भारतीय राष्ट्रीय स्वदेशी काँग्रेस पक्ष, 2) आळंदी शहर विकास आघाडी, 3) श्री संत ज्ञानेश्वर शहर विकास आघाडी, 4) लोकशाही विकास आघाडी, सासवड, 5) नॅशनॅलिस्ट रिपब्लिकन पार्टी, 6) तळेगाव शहर विकास समिती, 7) जुन्नर शहर परिवर्तन आघाडी, 8) पुणे जनहित आघाडी, 9) कॉमन मॅन पार्टी, 10) भारतीय नवजवान सेना (पक्ष), 11) दौंड तालुका जनसेवा विकास आघाडी, 12) भीमराज्य लोकसत्ता पार्टी, 13) महाराष्ट्र रिपब्लिकन महासंघ, 14) अखिल भारतीय जनसेवा पक्ष, (क्रांतिकारी)

सोलापूर- 1) बार्शी परिवर्तन महाआघाडी, 2) पंढरपूर नागरीक सेवा आघाडी, 3) महाराष्ट्र परिवर्तन पार्टी, 4) नागरिक संघटना करमाळा, 5) देशभक्त नामदेवरावजी जगताप शहर विकास आघाडी, 6) राष्ट्रीय क्रांती दल, 7) लोकक्रांती पक्ष.

सातारा- 1) म्हसवड सिध्दनाथ पॅनेल, 2) फलटण शहर नागरी संघटना, 3) जनकल्याण आघाडी, 4) जनता परिवर्तन पॅनल, 5) खटाव माण विकास आघाडी, 6) नागोबा आघाडी म्हसवड, 7) जावली विकास आघाडी, 8) यशवंत विकास आघाडी, मलकापूर, 9) लोकशक्ती विकास आघाडी, 10) जरंडेश्वर विकास आघाडी, 11) महाराष्ट्र क्रांतिसेना.

सांगली- 1) विकास महाआघाडी, 2) नागरिक संघटना, उरण-इस्लामपूर, 3) आष्टा शहर नागरिक संघटना, आष्टा, 4) लोकशाही आघाडी तासगांव, 5) विशाल काँग्रेस, 6) विकास आघाडी जत तालुका, 7) स्वाभिमानी विकास आघाडी, सांगली, 8) वसंतदादा विकास आघाडी.

कोल्हापूर- 1) जनसेवा पार्टी (महाराष्ट्र), 2) शहर विकास आघाडी, कोल्हापूर जिल्हा, 3) जनविकास आघाडी, कुरुंदवाड, 4) मलकापूर शहर महाविकास आघाडी, 5) जयसिंगपूर शहर विकास आघाडी, 6) श्री छत्रपती शिवाजी महाराज विकास आघाडी, मुरगूड, 7) सिध्देश्वर शहर विकास आघाडी.

औरंगाबाद- 1) सिल्लोड शहर परिवर्तन विकास आघाडी, 2) लोकशाही विचार मंच, 3) सिल्लोड शहर विकास आघाडी, 4) बहुजनवादी काँग्रेस पार्टी, 5) महाराष्ट्र जनसंग्राम पार्टी, 6) शहर प्रगती आघाडी, 7) स्वाभिमानी सेना.

बीड- 1) प्रबुध्द रिपब्लिकन पार्टी, 2) अंबाजोगाई विकास आघाडी, 3) बीड विकास आघाडी.

नांदेड- 1) संविधान पार्टी, 2) बिलोली शहर विकास आघाडी, 3) महाराष्ट्र पीपल्स पार्टी.

जालना- 1) भीमसेना पँथर्स पार्टी (महाराष्ट्र).

लातूर- 1) रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (डेमोक्रॅटिक), लातूर, 2) भारतीय ज्वालाशक्ती पक्ष.

अमरावती- 1) विदर्भ जनसंग्राम, 2) वरुड विकास आघाडी.

अकोला- 1) अकोला महानगर विकास मंच, 2) आझाद हिंद काँग्रेस पार्टी.

यवतमाळ- 1) सन्मान, 2) जनसेवा आघाडी, 3) विदर्भ जन आंदोलन आघाडी.

बुलडाणा- 1) नगर विकास आघाडी, नांदुरा, 2) मलकापूर विकास आघाडी, 3) चिखली शहर विकास आघाडी, 4) बहुजन विकास महासंघ, 5) बहुजन समान पक्ष.
नागपूर- 1) महाराष्ट्र समाजवादी काँग्रेस, नागपूर, 2) डेमोक्रॅटिक सेक्युलर पार्टी, 3) ग्रीन पार्टी ऑफ इंडिया, 4) भारतीय संताजी पार्टी, 5) जनसेवा आघाडी, मोवाड, 6) नॅशनल संगमयुग पार्टी, 7) जनलोकपाल आघाडी, 8) युथ फोर्स, 9) नगर विकास आघाडी, नरखेड, 10) समाज सुधार गण परिषद, 11) लोकसेवा समिती, मोवाड, 12) भारतीय परिवर्तन कॉग्रेस.

वर्धा- 1) आंबेडकरवादी रिपब्लिकन पार्टी, 2) स्वतंत्र विकास आघाडी.

गोंदिया- 1) मागासवर्गीय जनशक्ती पार्टी, गोंदिया, 2) नगर विकास समिती.

उत्तरप्रदेश- 1) पीस पार्टी.

छत्तीसगड- 1) गोंडवाना गणतंत्र पार्टी, 2) रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (खोब्रागडे).

हैदराबाद- 1) लोकसत्ता पार्टी, 2) ऑल इंडिया मजलिस इत्तेहदूल मुस्लिमीन.

लखनौ- 1) सोशालिस्ट पार्टी (इंडिया)

महाराष्ट्रातील मान्यताप्राप्त प्रादेशिक पक्ष ....... राज्यातील ८७ नोंदणीकृत राजकीय पक्ष

राज्यातील ८७ नोंदणीकृत राजकीय पक्ष

महाराष्ट्रातील ८७ पक्ष आहेत

निवडणूक आयोगाने राष्ट्रीय पक्ष, राज्य पक्ष आणि नोंदणीकृत अमान्यताप्राप्त पक्ष अशा तीन गटांमध्ये वर्गवारी केली आहे. आपल्या संविधानाने निवडणूक लढवण्याचा जसा प्रत्येक नागरिकाला अधिकार दिला आहे तसाच राजकीय पक्ष काढण्याचाही दिला असल्याने देशपातळीवर राजकीय पक्षांचे पेव फुटले आहे.

मान्यताप्राप्त सहा राष्ट्रीय पक्ष
काँग्रेस, भाजप, राष्ट्रवादी काँग्रेस, बहुजन समाजवादी पार्टी, भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष, मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष,

महाराष्ट्रातील मान्यताप्राप्त प्रादेशिक पक्ष
महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना आणि शिवसेना

देशभरातून १५९३ पक्षांची निवडणूक आयोगाकडे नोंदणी

राज्यातील ८७ नोंदणीकृत राजकीय पक्ष
हिंदुस्तान प्रजा पक्ष (कामोठे, नवी मुंबई), जय जनसेवा पार्टी (इचलकरंजी), जन सुराज्य शक्ती (वारणानगर), जनादेश पार्टी (जरीमरी, मुंबई), खानदेश विकास काँग्रेस पार्टी (जळगाव), हमारी अपनी पार्टी (पुणे), हिंदू एकता आंदोलन पार्टी (सांगली), हिंदूजन जनता पार्टी (औरंगाबाद), लोकशासन पार्टी ऑफ इंडिया (पुणे), महाराष्ट्र परिवर्तन सेना (आय) (बीड), महाराष्ट्र प्रदेश क्रांतिकारी पार्टी (कोरेगाव, सातारा), महाराष्ट्र राजीव काँग्रेस (चेंबूर, मुंबई), महाराष्ट्र सेक्युलर फ्रंट (दहिसर-पू. मुंबई) आणि महाराष्ट्र विकास आघाडी (लातूर), हिंदुस्तान पार्टी (पुणे), हिंदुस्तान स्वराज्य काँग्रेस पार्टी (मुंबई),

किसान गरीब नागरिक पार्टी (जोगेश्‍वरी, मुंबई), क्रांतिकारी जयहिंद सेना (अंधेरी-पू. मुंबई), क्रांतिसेना महाराष्ट्र (माहीम, मुंबई), नवभारत डेमोक्रॅटिक पार्टी (पुणे), नव महाराष्ट्र विकास पार्टी (मुलुंड पू. मुंबई), नेताजी काँग्रेस सेना (पुणे), ), आंबेडकराईट पार्टी ऑफ इंडिया (नागपूर), बहुजन रिप. एकता मंच (कामटी, नागपूर), बहुजन विकास आघाडी (वसई), भारतीय आवाज पार्टी (जोगेश्‍वरी, मुंबई), भारतीय काँग्रेस पक्ष (बाश्री, सोलापूर),भारतीय मायनॉरिटिज सुरक्षा महासंघ (मुंबई), भारतीय परिवर्तन काँग्रेस (नागपूर)न्यूज काँग्रेस (ताडदेव, मुंबई), पॅन्थर्स रिप. पार्टी (औरंगाबाद), पिझन्टस अँण्ड वर्कर्स पार्टी ऑफ इंडिया (दादर, मुंबई)

लोकराज्य पार्टी (चारकोप, मुंबई),  महाराष्ट्र विकास काँग्रेस (जळगाव), मानव एकता पार्टी (शिरपूर, धुळे),नारी शक्ती पार्टी (बोरीवली प. मुंबई), नाग विदर्भ आंदोलन समिती (नागपूर), नॅशनल रिप. पार्टी (चेंबूर, मुंबई), नेटिव्ह पीपल्स पार्टी (कल्याण-पू.),  अखंड भारतीय आवाज (कांदिवली-प. मुंबई), अ.भा. भारतमाता पुत्र पक्ष (नंदुरबार), अ.भा. भ्रष्टाचार निर्मूलन सेना (हडपसर, पुणे), अ.भा. रेव्होल्युशनरी शोषित समाज दल (लातूर),

अखिल भारतीय सेना (विक्रोळी, मुंबई), अ.भा. क्रांतिकारी काँग्रेस (गोरेगाव, मुंबई), आंबेडकरिस्ट रिप. पार्टी (वर्धा, भारतीय बहुजन महासंघ (दादर, मुंबई), भारतीय नवजीवन सेना (पक्ष) (पुणे),भारतीय संताजी पार्टी (नागपूर), बोल्शेविक पार्टी ऑफ इंडिया (नागपूर), डेमोक्रॅटिक पार्टी ऑफ इंडिया (नागपूर), डेमोक्रॅटिक सेक्युलर पार्टी (नागपूर), धर्मराज्य पक्ष (ठाणे) आणि फोरम फॉर प्रेसिडेन्शियल डेमॉक्रसी (मुंबई).     ...... पॉलिटिकल रिसर्च अॅण्ड अॅनालिसेस ब्युरो 

http://www.prabindia.com

राजकीय पक्षांची नोंदणी करताना .......“पॉलिटिकल रिसर्च अॅण्ड अॅनालिसेस ब्युरो’

राजकीय पक्षांची नोंदणी

1. राजकीय पक्ष – व्‍याख्‍या

• प्रश्‍न 1 मान्‍यताप्राप्‍त राजकीय पक्ष म्‍हणजे काय ?
• उत्तर भारत निवडणूक आयोगाद्वारे काढण्यात आलेल्या निवडणूक चिन्ह (आरक्षण व वाटप) आदेश, 1968 अन्वये राजकीय पक्ष म्हणून मान्यता मिळालेला आणि तसेच राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदविण्यात आलेला राष्ट्रीय पक्ष किंवा राज्यस्तरीय पक्ष म्हणजे मान्यता प्राप्त राजकीय पक्ष होय.
• प्रश्‍न 2 राजकीय पक्षाची नोंदणी कोणाकडे करण्‍यात येते ?
• उत्तर स्‍थानिक स्‍वराज्‍य संस्‍थांच्‍या निवडणुकांकरिता राजकीय पक्षाची नोंदणी राज्य निवडणूक आयोगाकडे करण्यात येते. (संदर्भ: राजकीय पक्षांची नोंदणी आदेश, 2009 अधिसूचना दि.31 मार्च, 2009)
• प्रश्‍न 3 स्‍थानिक स्‍वराज्‍य संस्‍थांच्‍या निवडणुकांसाठी राजकीय पक्षाची नोंदणी स्‍वतंत्रपणे करणे आवश्‍यक आहे काय ?
• उत्तर होय. राज्य निवडणूक आयोगाकडे स्वतंत्रपणे नोंदणी करणे आवश्यक आहे.
• प्रश्‍न 4 ज्या राजकीय पक्षांची भारत निवडणूक आयोगाकडे नोंदणी झाली आहे त्यांना राज्य निवडणूक आयोगाकडे पुन्हा नोंदणी करावी लागेल काय ?
• उत्तर होय.

2. स्‍थानिक स्‍वराज्‍य संस्‍थांच्‍या निवडणुकीसाठी राजकीय पक्ष नोंदणी करणे, प्राथमिक माहिती व प्रक्रिया

• प्रश्‍न1 निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षाच्‍या नोंदणीची प्रक्रिया काय आहे ?
• उत्तर राजकीय पक्षाला नोंदणीसाठी राज्य निवडणूक आयोगाकडे ठरविलेल्या नमुन्यात परिपूर्ण अर्ज करणे आवश्यक आहे. हा अर्ज आयोगाच्या पत्त्यावर आयोगाच्या सचिवांकडे सादर करावा किंवा रजिस्टर पोस्टाने पाठवावा.
• प्रश्‍न 2 निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षांची नोंदणी करण्यासाठी कोणकोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?
• उत्तर निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षांची नोंदणी करण्यासाठी खालील कागदपत्रे आवश्यक आहेत :-
  पक्षाचे नाव, कार्यालय, ठिकाण व पत्ता, पदाधिकारी निवडीबाबत ठरावाची प्रत, कमीत कमी 150 सदस्य संख्या व त्यांच्या मतदारयादीतील नोंदणीबाबत पुरावा, पक्षाच्या नियमावलीची प्रत विहित, नमुन्यातील घोषणापत्र, इ. कागदपत्रे आवश्यक आहेत.
• प्रश्न 3 निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षांची नोंदणी करावयाच्या अर्जावर कोणाची सही आवश्यक असते ?
• उत्तर सदर अर्जावर पक्षाचे अध्यक्ष / सचिव / सभापती यांची स्वाक्षरी आवश्यक आहे.
• प्रश्‍न 4 राजकीय पक्ष म्हणून नोंदणी करण्यासाठी अर्जाचे प्रारुप नमुने उपलब्ध आहेत काय ?
• उत्तर होय. दि. 31 मार्च, 2009 च्या राज्य निवडणूक आयोगाच्या अधिसूचनेमध्ये परिशिष्ट 1 व 2 मध्ये नमूद प्रमाणे उपलब्ध आहे. अधिक माहितीसाठी पहा प्रकरण 26.
• प्रश्‍न 5 निवडणुकीसाठी राजकीय पक्ष म्‍हणून नोंद करताना त्‍यांच्‍या सदस्‍यांचे संख्‍याबळ कमीत कमी किती असावे ?
• उत्तर मतदार म्हणून नोंदविलेले सदस्‍यांचे असे संख्याबळ कमीत कमी 150 असावे.
• प्रश्‍न 6 निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षांची नोंदणी करताना राजकीय पक्षाचे नाव पूर्वी नोंदणी झालेल्‍या पक्षाच्‍या नावाप्रमाणे असल्‍यास नोंदणी नाकारण्‍याचा अधिकार कोणाला आहे ?
• उत्तर हा अधिकार राज्य निवडणूक आयोग यांना आहे.
• प्रश्‍न 7 निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षाच्‍या नोंदणीसाठी नोंदणी प्रक्रिया शुल्‍क / रक्‍कम किती भरावी लागते ? व ती कोणाच्या नावाने भरावी लागते ?
• उत्तर अर्जासोबत नोंदणी प्रक्रिया शुल्क रु. 10,000/- ( दहा हजार) धनाकर्षाने (डी.डी) Assistant Commissioner, State Election Commission, महाराष्ट्र, मुंबई यांच्या नावाने काढावा लागतो. (संदर्भ रा.नि.आ. अधिसूचना दि.2 सप्टेंबर, 2009)
• प्रश्‍न 8 राजकीय पक्षाची नोंदणी करण्याचे काय फायदे आहेत ?
• उत्तर भारत निवडणूक आयोगाकडील नोंदणीकृत मान्यताप्राप्त पक्षाने राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणी केल्यास त्या त्या पक्षासाठी राखीव असलेले निवडणूक चिन्ह मिळते. मान्यताप्राप्त नसलेला परंतु नोंदणीकृत पक्ष असल्यास मुक्त चिन्हातील चिन्ह प्राधान्याने मिळते. पक्षांतर बंदी कायद्याचा लाभ मिळतो. नोंदणीकृत पक्षामार्फत निवडून आलेल्या सर्व सदस्यांना एक गट गणला जातो. त्यामुळे संख्याबळाचा आक्षेप मिळणारा लाभ प्राप्त होतो.
• प्रश्‍न 9 राजकीय पक्षाची नोंदणी करण्यासाठी साधारण किती कालावधी लागतो ?
• उत्तर असा कालावधी निश्चित नाही. परंतु परिपूर्ण अर्ज प्राप्त झाल्यानंतर नोंदणी करण्यासाठी साधारणपणे 3 महिन्यांचा कालावधी अपेक्षित आहे.
• प्रश्‍न 10 राजकीय पक्षासाठी नोंदणी करण्याकरिता अर्ज सादर करण्यासाठी काही ठराविक कालावधी असतो का ?
• उत्तर नाही.
• प्रश्‍न11 राजकीय पक्ष म्हणून नोंदणी झाल्यानंतर पक्षाचे नाव वापरण्याबाबत कोणती खबरदारी घ्यावी?
• उत्तर ज्या नावाने नोंदणी झाली आहे, तेच नाव त्याच पध्दतीने वापरणे बंधनकारक आहे.
• प्रश्न 12 राजकीय पक्षाचे कार्यालय कोठे असावे याबाबत काही निकष आहेत काय ?
• उत्तर आयोगाच्या अशा सूचना नाहीत. तथापि, सर्वसाधारणपणे निवासी घरामध्ये राजकीय पक्षाचे कार्यालय असणे अपेक्षित नाही.

3. राजपत्रातील प्रसिध्‍दी व आक्षेप

• प्रश्‍न 1 स्‍थानिक स्‍वराज्‍य संस्‍थांच्‍या निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षाची नोंदणी सर्वसाधारणपणे झाल्यानंतर प्रारूप प्रसिध्दी करण्यात येते का ? प्रारुप प्रसिध्दी कोठे करण्यात येते व कशा पध्दतीने ?
• उत्तर राजकीय पक्षांची नोंदणी करण्यापूर्वी महाराष्ट्र शासन राजपत्रामध्ये पक्षाचे नाव आणि पत्ता, पक्षाचे अध्यक्ष, चिन्ह राखीव ठेवण्यात येणार असल्यास चिन्ह अशा तपशिलाची पूर्व सूचना प्रसिध्द करण्यात येते. भारत निवडणूक आयोगाकडील मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांच्याबाबतीत प्रारूप प्रसिद्धीची आवश्यकता नाही.
• प्रश्‍न 2 प्रारूप प्रसिध्दीवर आक्षेप नोंदविता येतो काय ? त्याचा कालावधी किती आहे ?
• उत्तर होय. 30 दिवसांच्या मुदतीमध्ये.
• प्रश्‍न 3 प्राप्‍त आक्षेपांसंदर्भात निर्णय घेण्‍याचा अधिकार कोणाला आहे ?
• उत्तर सदर अधिकार राज्य निवडणूक आयोगास आहे.

4. नोंदणीकृत मान्‍यताप्राप्‍त पक्ष – अधिकार व निकष

• प्रश्‍न 1 नोंदणीकृत मान्‍यताप्राप्‍त पक्षाचे प्रकार कोणते ?
• उत्तर नोंदणीकृत मान्यताप्राप्त राष्ट्रीय पक्ष किंवा नोंदणीकृत मान्यताप्राप्त राज्यस्तरीय पक्ष हे नोंदणीकृत पक्षाचे प्रकार आहेत.
• प्रश्‍न 2 स्‍थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीसाठी मान्यताप्राप्त राजकीय पक्ष व अमान्यताप्राप्त राजकीय पक्ष यांचे अधिकार काय आहेत ?
• उत्तर 1. मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षाला चिन्ह राखीव होते. मात्र अमान्यताप्राप्त राजकीय पक्षाला चिन्हाची मागणी करावी लागते व त्यांना उपलब्ध मुक्त चिन्हातून प्राधान्याने (अपक्षांच्या आधी) चिन्ह नेमून दिले जाते.
  2. मान्यताप्राप्त नोंदणीकृत राजकीय पक्ष यांना निवडणुकीतील प्रचारासाठी 20 महत्त्वाचे राजकीय पुढारी (Star Campaigner) यांची यादी सादर करता येते. तर इतर अमान्यताप्राप्त नोंदणीकृत राजकीय पक्ष यांना 10 महत्त्वाचे राजकीय पुढारी यांची यादी सादर करता येते.
• प्रश्न 3 राजकीय पक्षाची नोंदणी कोणत्या नियमानुसार होते ?
• उत्तर राज्य निवडणूक आयोगाच्या महाराष्ट्र राजकीय पक्षांची नोंदणी आदेश 2009 प्रमाणे राजकीय पक्षांची नोंदणी होते.

5. राजकीय पक्षांना देण्‍यात येणारी चिन्‍हे व मार्गदर्शक तत्‍वे

• प्रश्‍न 1 राजकीय पक्षांना चिन्ह वाटप कोणत्या नियमानुसार केले जाते ?
• उत्तर राज्य निवडणूक आयोगांच्या महाराष्ट्र निवडणूक चिन्ह (आरक्षण व वाटप) आदेश 2009 मधील तरतुदीनुसार सर्व मान्यताप्राप्त नोंदणीकृत पक्ष व अमान्यताप्राप्त नोंदणीकृत पक्ष यांना चिन्ह वाटप करण्यात येते.
• प्रश्न 2 राजकीय पक्षांना देण्‍यात येणारी चिन्‍हे राखीव ठेवली जातात काय व त्याची तरतूद काय आहे?
• उत्तर मान्यताप्राप्त राष्ट्रीय पक्षांना त्यांचेसाठी भारत निवडणूक आयोगाद्वारे राखीव केलेल्या चिन्हाची निवड करता येते. त्यांना इतर कोणतेही चिन्ह दिले जात नाही. मान्यताप्राप्त राज्यस्तरीय पक्षांना तो पक्ष महाराष्ट्र राज्यातील असो किंवा नसो त्यांचे पक्षांसाठी भारत निवडणूक आयोगाने आरक्षित ठेवलेले चिन्ह दिले जाते. त्यांना इतर कोणतेही चिन्ह दिले जात नाही. परंतु महाराष्ट्र राज्याबाहेरील एकापेक्षा अधिक राज्यातील मान्यताप्राप्त राज्य पक्षाकरिता विविध राज्यात समान चिन्हे आरक्षित असतील तेव्हा राज्य निवडणूक आयोग अशा राज्य पक्षापैकी ज्या पक्षाने राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणीसाठी सर्व प्रथम अर्ज केला असेल त्याच पक्षाला त्यांचेसाठी आरक्षित चिन्ह नेमून देईल व इतर नोंदणी अर्ज करणा-या पक्षांना त्यांचेसाठी आरक्षित असलेल्या चिन्हा व्यतिरिक्त इतर चिन्ह नेमून देईल./li>
• प्रश्‍न 3 इतर राज्यातील मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांची चिन्हे राखीव करण्याचे अधिकार कोणाला आहेत?
• उत्तर सदर अधिकार राज्य निवडणूक आयोगाला आहेत.
• प्रश्‍न 4 अमान्यताप्राप्त नोंदणीकृत पक्ष, आघाडी यांना चिन्ह वाटप करण्याची तरतूद काय आहे?
• उत्तर राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणीकृत असलेल्या अशा इतर पक्षांच्या उमेदवारांना मुक्त चिन्हांमधील त्यांनी मागणी केलेले एक चिन्ह प्राधान्याने देण्याची तरतूद आहे.
• प्रश्‍न 5 मुक्त चिन्हे ठरविण्याचे अधिकार कोणाला आहेत व मुक्त चिन्ह कोणाला देण्यात येतात ?
• उत्तर राज्य निवडणूक आयोगाला मुक्त चिन्हे ठरविण्याचे अधिकार असून, सर्वसाधारणपणे मान्यताप्राप्त पक्ष वगळून उर्वरित नोंदणीकृत पक्ष, आघाडी व अपक्ष उमेदवारांना मुक्त चिन्हे देण्यात येतात.

6. राजकीय पक्षाचा उमेदवार

• प्रश्‍न 1 राजकीय पक्षाच्‍या उमेदवारास निवडणुकीसाठी राजकीय पक्षाचा उमेदवार केव्हा समजले जाईल?
• उत्तर उमेदवाराने नामनिर्देशनपत्रामध्ये घोषणा केली असेल व संबंधित पक्षाने सदर उमेदवारास पुरस्कृत केलेबाबतचा नमुना 2(अ) व 2(ब) भरून विहित वेळेमध्ये सक्षम प्राधिकाऱ्याकडे दिले असेल तर अशा उमेदवारास राजकीय पक्षाचा उमेदवार समजण्यात येईल.
• प्रश्‍न 2 एकापेक्षा जास्‍त नामनिर्देशनपत्रे भरणा-या व त्‍यामध्‍ये एकापेक्षा जास्‍त उमेदवार राजकीय पक्षातर्फे पुरस्‍कृत केले असल्‍याबाबत नमूद असल्‍यास काय कार्यवाही करावी ?
• उत्तर एकाच उमेदवाराने एकापेक्षा जास्त राजकीय पक्षांचे नमुना 2(अ) व 2(ब) सादर केले असल्यास नामनिर्देशनपत्र मागे घेण्याच्या शेवटच्या दिवशी विहित वेळेमध्ये एक राजकीय पक्ष वगळता अन्य राजकीय पक्षाने लेखी सूचना देऊन नमुना 2(ब) मागे घेतल्यास त्या उमदेवारांस ज्या पक्षाने नमुना 2(ब) मागे घेतलेले नाही त्या पक्षाचा अधिकृत उमेदवार असल्याचे मानावे. नामनिर्देशनपत्र मागे घेण्याच्या शेवटच्या दिवशी विहित कालावधीनंतर 2 किंवा त्यापेक्षा जास्त राजकीय पक्षाने दिलेले नमुने 2(ब) शिल्लक राहिले असल्यास त्या उमेदवाराने तो कोणत्या पक्षातर्फे निवडणूक लढवू इच्छितो याबाबत लेखी दिल्यास त्याला त्या पक्षाचा अधिकृत उमेदवार असल्याचे मानण्यात यावे. परंतु जर त्यांने तो कोणत्‍या पक्षातर्फे निवडणूक लढवू इच्छितो असे लेखी न कळविण्यात त्याने ज्या पक्षाच्या वतीने प्रथम नामनिर्देशन पत्र दाखल केले आहे. त्या पक्षाचा तो अधिकृत उमेदवार असल्याचे मानण्यात येते.
• प्रश्‍न 3 एकाच राजकीय पक्षाने एकाच मतदारसंघासाठी एकापेक्षा जास्त उमेदवार पुरस्कृत केल्यास त्यापैकी कोणता उमेदवार त्या राजकीय पक्षाचा अधिकृत उमेदवार मानावा ?
• उत्तर राज्य निवडणूक आयोगाच्या महाराष्ट्र निवडणूक चिन्ह (आरक्षण व वाटप) सुधारणा आदेश 2011 नुसार राजकीय पक्षामार्फत पर्यायी अथवा डमी उमेदवार देण्याची तरतूद केली असून जोडपत्र 2 मधील तरतुदीनुसार मान्यता दिलेल्या उमेदवाराचे नामनिर्देशनपत्र छाननीमध्ये रद्द झल्यास अथवा मूळ उमेदवाराने माघार घेतल्यास पर्यायी अथवा डमी उमेदवारास पक्षाचा अधिकृत उमेदवार मानण्याची तरतूद आहे. परंतु एखाद्या राजकीय पक्षाने एकाच जागेकरिता एकापेक्षा जास्त उमेदवार पुरस्कृत केले असल्यास व नामनिर्देशनपत्र मागे घेण्याचा शेवटच्या दिवशी विहित वेळेच्या आत पक्षाने त्यापैकी एकाचे जोडपत्र रद्द करण्याचे न कळविल्यास ज्या उमेदवाराचे नावे नामनिर्देशनपत्र प्रथम प्राप्त झाले असेल तो अधिकृत उमेदवार राहील व दुसरा उमेदवार अपक्ष उमेदवार ठरेल. (दिनांक 6 जानेवारी, 2007)
• प्रश्‍न 4 राजकीय पक्षाच्या उमेदवारास राखीव चिन्ह वाटप कोणत्या वेळी होते ?
• उत्तर चिन्ह वाटपाच्या दिवशी प्रथम मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षाच्या उमेदवारांना त्यांचे पक्षाकरीता राखीव चिन्ह वाटप केले जातील. त्यानंतर अमान्यताप्राप्त राजकीय पक्षाच्या उमेदवारांना चिन्ह नेमून दिले जातात व त्यानंतर अनुक्रमे अपक्ष उमेदवारांना चिन्ह वाटप केले जाते.

7. नोंदणीकृत पक्षाची नोंदणी रद्द करणे

• प्रश्‍न 1 नोंदणीकृत पक्षाची नोंदणी रद्द करता येते का ?
• उत्तर होय.
• प्रश्‍न 2 नोंदणीकृत राजकीय पक्षाची नोंदणी रद्द करण्याचे अधिकार कोणाला आहेत ?
• उत्तर सदर अधिकार राज्य निवडणूक आयोगास आहेत.
• प्रश्‍न 3 नोंदणीकृत पक्षाची नोंदणी कोणत्या कारणामुळे रद्द होऊ शकते ?
• उत्तर राजकीय पक्षाची नोंदणी खालील कारणामुळे रद्द होऊ शकते. :-
  
  1. नोंदणीच्या आदेशातील तरतुदीची पूर्तता न केल्यास
  2. आदर्श आचारसंहितेचे पालन होत नसल्याचे निदर्शनास आल्यास
  3. आयोगाने वेळोवेळी दिलेल्या निर्देशाचे व सूचनांचे पालन होत नसल्यास
  4. आदर्श आचारसंहितेची अथवा आयोगाच्या निदेशाची अथवा सूचनांचे पालन होत नसल्याचे तक्रार प्राप्त झाल्यास व त्यात तथ्य आढळल्यास
  5. त्या राजकीय पक्षाने स्वत:हून नोंदणी रद्द करण्याचे आयोगाकडे विनंती केल्यास
• प्रश्‍न 4 मान्यताप्राप्त नोंदणीकृत पक्षाची मान्यता काढून घेतल्यास काय परिणाम होतो ?
• उत्तर संबंधित पक्षाला त्यांचेसाठी राखीव असलेले चिन्ह मिळत नाही.
• प्रश्न 5 राजकीय पक्षाची नोंदणी रद्द झाल्यास काय परिणाम होतो ?
• उत्तर संबंधित पक्षाचे उमेदवार हे अपक्ष उमेदवार म्हणून गणले जातील.

8. राजकीय पक्षांची आघाडी

• प्रश्‍न 1 आघाडी / फ्रंट म्‍हणजे काय ?
• उत्तर एखाद्या स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या निवडणुकीसाठी उमेदवार उभा करण्यासाठी स्वतःचा पक्ष तयार करणाऱ्या व्यक्तींचा गट म्हणजे आघाडी किंवा फ्रंट होय.
• प्रश्‍न 2 राजकीय पक्षांची निवडणूकपूर्व आघाडी म्‍हणजे काय ?
• उत्तर निवडणुकीपूर्वी स्थापन केलेली आघाडी म्हणजे निवडणूकपूर्व आघाडी होय.
• प्रश्‍न 3 राजकीय पक्षांच्या आघाडीस कोणाकडून मान्यता दिली जाते ?
• उत्तर अशी मान्यता देण्याची तरतूद नाही. निवडणूक झाल्यानंतर यथास्थिती विभागीय आयुक्त / जिल्हाधिकारी यांना 30 दिवसांमध्ये विहित पद्धतीने माहिती देण्याची तरतूद आहे.
• प्रश्न 4 निवडणुकीकरिता आघाडी स्थापन करता येते काय ? त्यास कोण मान्यता देते ?
• उत्तर होय. निवडणुकीपूर्व आघाडी करून त्याची पक्ष म्हणून राज्य निवडणूक आयोगाकडे नोंदणी करण्याची तरतूद आहे.

9. राजकीय पक्षांबाबत अन्य तरतुदी

• प्रश्‍न 1 राजकीय पक्षांबाबत अन्य कोणत्या तरतुदी आहेत ?
• उत्तर राजकीय पक्षाने राज्य निवडणूक आयोगाने वेळोवेळी दिलेले विविध आदेश, निदेश / सूचनांचे पालन करणे बंधनकारक आहे. पक्षाच्या नावातील बदल, पत्ता, पदाधिकारी बदल किंवा विलंब कळविणे आवश्यक आहे. पक्षाच्या नावामधील बदलासाठी आयोगाची पूर्व परवानगी घेणे आवश्यक आहे.
• प्रश्‍न 2 राजकीय पक्षाच्‍या वर्तणुकीवर कोणाचे सनियंत्रण असते ?
• उत्तर निवडणूक सुरळीतपणे व पारदर्शक वातावरणामध्ये पार पाडण्याच्या दृष्टीने राजकीय पक्षाच्या वर्तणुकीवर राज्य निवडणूक आयोगाचे संनियंत्रण असते.
• प्रश्‍न 3 नोंदणीकृत राजकीय पक्षांना वार्षिक लेखा परीक्षण बंधनकारक आहे काय ? ते कोणाकडून करुन घेणे अपेक्षित आहे ?
• उत्तर होय. नोंदणीकृत राजकीय पक्षांना वार्षिक लेखा परिक्षण बंधनकारक आहे. सनदी लेखापालाकडून करणे अपेक्षित आहे.
• प्रश्न 4 राजकीय पक्षांनी त्यांचे वार्षिक लेखापरिक्षण अहवाल कोणत्या कालावधीमध्ये व कोणास सादर करणे आवश्यक आहे ?
• उत्तर वार्षिक लेखापरिक्षण अहवाल व आयकर विवरणपत्राची प्रत आर्थिक वर्ष संपल्यापासून एक वर्षाच्या आत आयोगाकडे सादर करणे आवश्यक आहे.
• प्रश्‍न 5 नोंदणीकृत राजकीय पक्षांना आयकर विवरणपत्र भरणे बंधनकारक आहे काय ?
• उत्तर होय.
• प्रश्‍न 6 नोंदणीकृत राजकीय पक्षांच्‍या अंतर्गत निवडणुका घेणे बंधनकारक आहे काय ?
• उत्तर होय.

10. पक्षांतर बंदी अधिनियम (Anti Defection Law)

• प्रश्‍न 1 पक्षांतर बंदी म्हणजे काय ?
• उतर निवडून आल्यानंतर राजकीय पक्षाचे / आघाडीचे / फ्रंटचे सदस्यत्व सोडून देणे व इतर पक्षामध्ये प्रवेश करण्यावर घातलेले निर्बंध म्हणजे पक्षांतर बंदी होय.
• प्रश्‍न 2 पक्षांतर बंदी अधिनियमातील तरतूदी काय आहेत ?
• उत्तर महाराष्ट्र स्थानिक प्राधिकरण सदस्य अनर्हता अधिनियम 1986 मधील तरतुदींनुसार निवडून आल्यानंतर विहित केलेल्या व्यतिरिक्त दुसऱ्या पक्षामध्ये प्रवेश केला अथवा पक्षाने प्राधिकृत केलेल्या व्यक्तीच्या निर्देशाचे पालन केले नाही तर अनर्हतेसंबंधी तरतुदी आहेत.
• प्रश्‍न 3 पक्षांतर बंदी अधिनियम स्‍थानिक स्‍वराज्‍य संस्‍थांना लागू आहे काय ?
• उत्तर होय
• प्रश्‍न 4 पक्षांतर बंदी अधिनियम लागू करण्‍यामागील भूमिका काय आहे ?
• उत्तर पक्षांतर करून मर्जीप्रमाणे पाठिंबा देणे मतदान करणे महत्वाच्या विषयासंदर्भात पक्षाच्या भूमिकेविरुद्ध वागणे या कृत्यांना प्रतिबंध करून लोकशाही सुदृढ करण्याची भूमिका आहे.
• प्रश्‍न 5 पक्षांतर बंदी अधिनियमानुसार कायदेशीर प्रक्रिया कोणत्या प्राधिका-यासमोर चालते ? अशा प्रकरणी अंतिम आदेश कोण पारित करतो ?
• उत्तर जिल्हापरिषदा व पंचायत समिती सदस्यांच्या बाबतीत जिल्हाधिकारी सक्षम प्राधिकारी आहेत. अशा प्रकरणी जिल्हाधिकारी अंतिम आदेश पारीत करतात.     
• “पॉलिटिकल रिसर्च अॅण्ड अॅनालिसेस ब्युरो’
• http://www.prabindia.com
• 
  

लोकसभा, विधानसभेच्या पोटनिवडणुका जाहीर

लोकसभा, विधानसभेच्या पोटनिवडणुका जाहीर

19 नोव्हेंबरला मतदान; 22 ला मतमोजणी 

देशभरात रिक्त असलेल्या लोकसभेच्या चार व विधानसभेच्या आठ जागांसाठीची पोटनिवडणूक 19 नोव्हेंबरला पार पडेल, अशी घोषणा आज निवडणूक आयोगाने केली आहे. 26 ऑक्‍टोबरला याबाबतची अधिसूचना जारी करण्यात येणार असून, मतमोजणी 22 नोव्हेंबरला होईल, अशी माहिती आयोगाने दिली आहे. 

लाखिमपूर (आसाम), शहडोल (मध्य प्रदेश), कुचबिहार आणि तामलूक (प. बंगाल) या चार लोकसभा मतदारसंघांसह आसाम, अरुणाचल प्रदेश, मध्य प्रदेश, प. बंगाल, तमिळनाडू, त्रिपुरा आणि पुद्दुचेरीतील रिक्त असलेल्या विधानसभेच्या आठ जागांसाठी 19 नोव्हेंबर या एकाच दिवशी मतदान प्रक्रिया पार पडणार आहे. भाजपने मे महिन्यात आसाम विधानसभा काबीज केल्यानंतर लाखिमपूर मतदारसंघाचे खासदार सर्वांनंद सोनेवाल यांनी खासदारकीचा राजीनामा देत मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे स्वीकारली होती. विधानसभेच्या बैठालांगसो मतदारसंघातून कॉंग्रेसच्या तिकिटावर आमदार म्हणून निवडून आलेल्या मानसिंग रॉंग्पी यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केल्यानंतर आमदारकीचा राजीनामा दिला होता. 

शहडोह लोकसभा मतदारसंघातून निवडून आलेले भाजपनेते दलपत सिंह, तसेच कूचबिहारमधून निवडून आलेल्या तृणमूल कॉंग्रेसच्या रेणुका सिन्हा यांचे निधन झाल्याने या जागा रिक्त झाल्या आहेत. तामलूक लोकसभा मतदारसंघातून निवडून आलेले तृणमूलचे सुवेंदु अधिकारी यांनी नंदीग्राममधून विधानसभा लढविली. विजयी अधिकारी यांची नंतर मंत्रिपदावर वर्णी लागल्याने त्यांनी खासदारकीचा राजीनामा दिला होता. 

तमिळनाडूत विधानसभेच्या अरावाकुरीची आणि तंजावर या दोन मतदारसंघांतील रिक्त जागांसाठी पोटनिवडणूक होत आहे. मे महिन्यात मतदारांना पैसे वाटल्याचे पुरावे आढळून आल्यानंतर ही निवडणूक पुढे ढकलण्यात आली होती. अरुणाचल प्रदेशमधील हायुलियांग, नेपानगर (मध्य प्रदेश), मॉन्टेस्टवर (प. बंगाल), तिरुपर्णकुंद्रम (तमिळनाडू), बर्जाला व खोवाई (त्रिपुरा) आणि पुद्दुचेरीतील नेल्लीथोप या विधानसभा मतदारसंघांतील रिक्त जागांसाठी पोटनिवडणूक पार पडणार असल्याची माहिती निवडणूक आयोगाने दिली.

राज्य लोकसभा विधानसभा 
आसाम 1 1
मध्य प्रदेश 1 1
प. बंगाल 2 1
तमिळनाडू - 3
अरुणाचल प्रदेश - 1
त्रिपुरा - 2
पुद्दुचेरी - 1

-------पॉलिटिकल रिसर्च अॅण्ड अॅनालिसेस ब्युरो

‘INTERNATIONAL CONFERENCE ON “VOTER EDUCATION FOR INCLUSIVE, INFORMED AND ETHICAL PARTICIPATION”

INTERNATIONAL CONFERENCE ON “VOTER EDUCATION FOR INCLUSIVE, INFORMED AND ETHICAL PARTICIPATION

The first ever Global Conference on Voter Education titled “Voter Education for Inclusive, Informed and Ethical Participation” is being organized by the Election Commission of India in association with UNDP from 19th to 21st October, 2016 at New Delhi. The main purpose of the conference is to learn from the experiences of EMBs, government and non-government by way of sharing the best practices, policies and initiatives of voter education. All EMBs recognize the need for inclusive participation of voters through the exercise of informed and ethical choice as the key to strengthening the fabric of democracy. The Voter is the central point of the electoral framework and every voter must be thoroughly aware and educated about the electoral processes and procedures, so as to ensure his or her informed and ethical participation. The three day event is to take place at Taj Palace, New Delhi on 19-20 October, while on 21st October a field tour has been planned for the visiting delegates.

PARTICIPANTS:  Election Management Bodies of 27 countries from across the globe will converge at this Conference to share experiences and develop novel practices.  The International delegation consists of 09 delegations headed by the respective Chairperson and 08 by the Election Commissioners and 10 by other Senior Officials.  Amongst the national participants the Senior officials from Ministries of HRD, Information and Broadcasting, Social Justice; External Affairs etc. whoare partnering ECI in its voter education programme of Systematic Voter Education and Electoral Participation (SVEEP) have been invited for the Conference.  The Special Invitees to the Conference consist of the Former CEC’s of India, the SEC’s, the CEO’s from all states as well as the SVEEP Nodal officers of the State. The CSO’s and NGOs who lend an integral support in ECIs mandate of Voter Education and Electoral Participation shall also be among the attendees.  An eclectic mix of representatives covering wide echelons of society will be gathered at the Conference to deliberate on the critical topic of Voter Education. THE CONFERENCE:  The Conference will be inaugurated by the Hon’ble Chief Election Commissioner of India.  The Conference will deliberate upon 5 topics ranging fromElectoral Literacy to Enhanced participation by special categories of voters,Role of ICTin Voter Education and Strategies for Informed and Ethical Voting  International as well as national experts on the subject will be sharing insights during the Conference.  The ECI envisages a number of initiatives towards achieving international synergy in Voter Education and awareness. In this regard, the following components, during the Conference, shall be of significance: i) GLOBAL PLATFORM: The Conference shall provide the first ever global platform for the sharing of best practices in voter education. The participants consist of a varied conglomeration of nations ranging from relatively young democracies to nations spreading across all continents of the world. This diverse variety of knowledge and experience would enable to bring out ‘best of the best’ global practices in the Conference. ii) OVERSEAS INDIAN SURVEY CUM COMPETITOIN: With the Conference, the ECI also launches the NRI survey cum competition. The survey – competition is a novel way ahead in touching a chord with the Overseas Indians. It aims to not only gather useful data through the survey but also attract and engage NRIs about their voting eligibility and rights. This will also help guide the Commission in formulating further voting initiatives especially designed for the Overseas Indian population. The survey competition has designed by ECI in collaboration with TISS. iii) The VoICE.NET: The Conference will see the launch of the ambitious project of VoICE.NET. It is aGlobal Knowledge Network on voter education with membership from participating EMBs and Organisation working in the field of elections and democracy - VoICE.NET. This network will provide an innovative wide platform to share knowledge resources, interact on discussion board, sharing platform for events and practices in member countries and also extend its knowledge and resource support to stakeholders e.g. CSOs, Departments and other organisations associated with elections besides Academic Institutions. iv) THE EXHIBITION: An exhibition showcasing Voter Education tools and materials from India and across the world consisting of informational material, model polling station, provision of live voting on EVM, photos, videos, 3D models, interactive games developed by ECI shall be on show. The EVM and VVPAT have especially being demonstrated for the delegates on their request. The substantial quantum of Voter Education material developed by ECI, the voter education guides/brochures, the compilation of Human Stories and other literature including the praiseworthy Braille brochures on voting education shall also be on display. v) THE RESOLUTION:The Conference will also aim to achieve a Resolution to strengthen Inclusive, Informed and Ethical electoral participation among member countries with the help of Voter Education and outreach. SPECIAL SESSIONS i) The Delegates of International Conference of visiting EMBs shall also be calling on the Hon’ble President of India at RashtrapatiBhawan on 19th October, 2016 at 6 PM. ii) The Conference shall be concluded with a field tour for the visiting EMB delegates on 21st October

LIST OF PARTICIPATING EMBs & ORGANISATIONS

 i. Independent Election Commission of Afghanistan

 ii. Australian Electoral Commission

 iii. Superior Electoral Court of Brazil

 iv. Elections Canada

 v. Fijian Elections Office

 vi. Central Election Commission of Georgia 

vii. Election Commission of India

 viii. General Election Commission of the Republic of Indonesia

 ix. Independent High Electoral Commission of Iraq

 x. Independent Electoral and Boundaries Commission Kenya

 xi. Independent Electoral Commission Lesotho 

xii. Election Commission Malaysia

 xiii. Election Commission of Maldives 

xiv. Electoral Commissioner of Mauritius 

xv. Instituto Nacional Electoral Mexico 

xvi. Union Election Commission of Myanmar 

xvii. Election Commission of Nepal 

xviii. Electoral Commission of Namibia 

xix. Commission on Elections, Philippines

 xx. Election Commission of Sri Lanka 

xxi. Office of the Election Commission of Thailand 

xxii. High Independent Election Commission of Tunisia 

xxiii. Electoral Commission of Uganda 

xxiv. U.S. Election Assistance Commission International Organisations 

xxv. UNDP xxvi. IFES xxvii. International IDEA 

xxviii. Malaysian Commonwealth Studies Centre 

xxix. University of Haifa 

Political Research and Analysis Bureau (PRAB) INDIA